Vị tướng ấy đã không trở về: Trách nhiệm thuộc về ai?

Ngày 15-10, họ hàng và bà con lối xóm đã tập trung tại nhà thiếu tướng Nguyễn Văn Man trong một con đường nhỏ ở phường Nam Lý, TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình để chờ tin. Với họ còn một tia nhỏ cũng phải hi vọng. Nhưng điều kỳ diệu đã không đến.

Vị tướng vì dân đã không trở về - Ảnh 1.

Thiếu tướng Nguyễn Văn Man tặng quà cho người dân vùng lũ huyện Phong Điền, Thừa Thiên – Huế – Ảnh: QĐND

Thiếu tướng Nguyễn Văn Man – phó tư lệnh Quân khu 4 – và 12 chiến sĩ, cán bộ đã không trở về. Họ bị núi sạt lở vùi lấp ở trạm 67 khi trên đường vào thủy điện Rào Trăng 3 (xã Phong Xuân, huyện Phong Điền, Thừa Thiên Huế) cứu nạn công nhân gặp nạn ở đó.

Toàn bộ 13 thi thể đã được tìm thấy tối qua trong đau thương.

Thấy dân gặp nguy là không ngồi yên

Đại tá Hoàng Xuân Vĩnh – chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Bình – là người có thời gian kề cận nhiều năm cùng tướng Man, nhất là giai đoạn tướng Man đang là chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh.

Ông Vĩnh mấy hôm nay rất bàng hoàng về tin ông Man mất tích trong trận sạt lở. “Xót xa bao nhiêu thì những ký ức về người đồng đội lại hiện về rõ bấy nhiêu” – ông Vĩnh chia sẻ.

Đại tá Vĩnh kể vừa qua tỉnh Quảng Bình có tổ chức đại hội thi đua yêu nước toàn tỉnh vào ngày 13-10. Tối 12-10, ông Vĩnh gọi điện cho tướng Man hỏi có về dự được với tỉnh không.

“Thời điểm đó vụ sạt lở khiến nhiều người mất tích ở thủy điện Rào Trăng 3 vừa xảy ra, nên anh Man chỉ nói không về được vì đang trên đường vào cứu hộ những người bị sạt lở. Không ngờ đó là cuộc gọi cuối cùng” – ông Vĩnh rưng rưng.

Trước khi ra Quân khu 4 làm phó tư lệnh vào tháng 5-2019, ông Man có nhiều năm gắn bó với Quảng Bình. Những người lính ở Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Bình chưa quên hình ảnh vị chỉ huy trưởng luôn xông pha vào lũ lụt, bão gió chỉ huy anh em chiến sĩ cứu dân.

Ông Vĩnh kể đợt lũ năm 2016, ông Man đang dự lớp bồi dưỡng chính trị ở Hà Nội nhưng đã tạm hoãn việc học để về Quảng Bình trực tiếp chỉ đạo ứng phó mưa lũ.

Vừa về Quảng Bình, ông đã lên ngay canô vào vùng rốn lũ Tân Hóa để chỉ đạo cán bộ chiến sĩ hỗ trợ dân chống lũ. Những cán bộ chiến sĩ ở đơn vị này vẫn còn nhớ có lần trên đỉnh lũ ở Tuyên Hóa, ông Man cứ khăng khăng ở lại dù đã quần quật với dân suốt hai ngày chưa về nhà.

Đây chính là lý do ông Vĩnh không bất ngờ khi ông Man chọn đi vào khu vực sạt lở ở thủy điện Rào Trăng 3 ngay trong đêm. “Tính anh Man là rứa. Thấy dân gặp nguy là không ngồi yên trong phòng được” – ông Vĩnh nói.

Nỗi đau xé lòng

Theo những nhân chứng tại hiện trường, ngay chiều 12-10 khi xảy ra sự cố sạt lở ở thủy điện Rào Trăng 3, thiếu tướng Man có mặt tại huyện Phong Điền, Thừa Thiên Huế để chỉ huy lực lượng cứu hộ cứu nạn. Tối đó, ông cùng 20 cán bộ chiến sĩ băng rừng vào khu vực sạt lở tại thủy điện Rào Trăng 3.

Trước đó một ngày, Bộ tư lệnh Quân khu 4 thành lập Sở chỉ huy tiền phương tại huyện Phong Điền do thiếu tướng Man trực tiếp chỉ huy, chỉ đạo lực lượng vũ trang thực hiện các biện pháp hỗ trợ nhân dân ứng phó và khắc phục mưa lũ.

Trong chiều 11-10, đoàn công tác của Bộ tư lệnh Quân khu 4 đã trực tiếp thị sát ở các khu vực xung yếu, ngập nặng, bị chia cắt ở các huyện Phong Điền, Quảng Điền để có biện pháp chỉ đạo các lực lượng kịp thời ứng cứu, giúp đỡ nhân dân.

Trưa 12-10, người dân điện báo có sạt lở nghiêm trọng tại nhà điều hành thủy điện Rào Trăng 3 khiến nhiều công nhân mất liên lạc. Ngay chiều hôm đó tướng Man đã tức tốc ngược lên thủy điện Rào Trăng 3 để tìm đường vào cứu hộ thì gặp nạn.

Hai ngày qua, dù rất mong manh nhưng cán bộ chiến sĩ của Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Bình vẫn luôn hi vọng ông Man sẽ gặp may mắn. Đến tối 15-10, khi tin tìm thấy thi thể vị tướng này báo về thì không khí cả đơn vị như trĩu xuống, ai cũng rưng rưng.

“Cán bộ chiến sĩ ở bộ chỉ huy vẫn thường lui tới động viên trấn an gia đình anh Man. Còn một tia hi vọng cũng phải nuôi hi vọng. Nhưng giờ thì hi vọng cuối cùng cũng tắt rồi” – ông Vĩnh nói.

Vợ chồng ông Man có ba người con. Cô con gái đầu vừa tốt nghiệp đại học, con gái thứ 2 đang học cấp III và con trai út đang học lớp 7. Từ khi nhậm chức phó tư lệnh Quân khu 4, vị tướng càng ít có thời gian về thăm nhà.

Nhưng những người hàng xóm của ông Man nói mỗi khi về, vị tướng này đều tranh thủ trò chuyện gần gũi với những người cùng khu phố. Đó cũng chính là lý do mà hai ngày qua ở nhà ông Man luôn có rất nhiều người hàng xóm tới lui thăm hỏi.

Chị Hoa, ở gần nhà, nói tin ông Man bị nạn làm cả xóm buồn bã mấy hôm nay. “Giờ ông ấy mất, tui cũng đau lòng như chính mình mất người thân” – ông Hữu, người cùng xóm với ông Man, rơm rớm nước mắt.

Thiếu tướng Nguyễn Văn Man sinh năm 1966, quê quán tại TP Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình.

Ông có trình độ chuyên môn cử nhân quân sự, chỉ huy tham mưu, binh chủng hợp thành. Trình độ chính trị cao cấp. Ông được bổ nhiệm làm phó tư lệnh Quân khu 4 từ tháng 5-2019.

Trước khi ra Quân khu 4 làm phó tư lệnh, ông Man là chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Bình.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Đáng chú ý, năm 2008, UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế quyết định phê duyệt quy hoạch thủy điện nhỏ ở địa phương này. Theo đó, trong số 8 thủy điện ưu tiên đầu tư thì 4 thủy điện (Alin B2, Rào Trăng 3, Rào Trăng 4…) nằm trong Khu BTTN Phong Điền.

Để thi công các nhà máy thủy điện này, UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế đã chấp thuận cho các chủ đầu tư mở Tỉnh lộ (TL) 71 dựa trên lối mòn từ thời chiến tranh để lại, cạnh bên là đường dây điện dẫn nguồn từ 4 nhà máy hòa vào lưới điện quốc gia.

Ông Đặng Vũ Trụ, Giám đốc Khu BTTN Phong Điền, cho biết TL71 dài hơn 50 km nhưng có đến 25 km qua khu bảo tồn. Tương tự, cả 4 nhà máy thủy điện trên đều nằm trong Khu BTTN Phong Điền, thuộc vùng lõi và khu vực phục hồi sinh thái. “Khoảng 200 ha rừng phải chuyển đổi mục đích để thi công các dự án thủy điện. Ngoài ra, một số diện tích khác cũng phải chuyển đổi để thi công tuyến đường TL71 và đường dây điện nối vào hệ thống điện lưới quốc gia. Tất cả đã được HĐND tỉnh Thừa Thiên – Huế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy hoạch, thẩm định và có quyết định chuyển đổi mục đích từ năm 2011” – ông Trụ khẳng định.

Để thực hiện các dự án này, UBND tỉnh Thừa Thiên – Huế và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có quyết định chuyển đổi mục đích đất và khai thác, tận thu rừng tự nhiên. Năm 2016 và 2017 có trên 63 ha rừng bị chặt hạ, trong đó khoảng 40 ha rừng có gỗ với khối lượng được tận thu là 349 m3. Trong số diện tích trên, Khu BTTN Phong Điền mất gần 30 ha rừng tự nhiên để xây dựng nhà máy thủy điện Alin B2 và Rào Trăng 3…

Theo ông Đặng Vũ Trụ, thực hiện các dự án xây dựng sẽ có những tác động nhất định đến việc bảo tồn và đa dạng sinh học của Khu BTTN Phong Điền. Ông Trụ cho biết trước kia, khu bảo tồn không bị chia cắt, chỉ có tuyến đường mòn bị che phủ nên đường sá khó khăn. Giờ đây, sau khi tuyến TL71 mở ra thì giao thông thuận lợi, rất dễ cho việc khai thác và vận chuyển gỗ trái phép trong Khu BTTN. Đặc biệt, việc thi công sẽ gây ra tiếng ồn, rừng bị mất, tác động đến môi trường sống của các loại động thực vật… Mặt khác, do nhiều công trình thi công nên rất dễ xảy ra tình trạng đối tượng trà trộn, lợi dụng để phá rừng.

Thiết nghĩ, nếu chỉ nói đây là một tai nạn đau lòng thì chưa đủ, vì nếu không có những hành động phá rừng, phá hủy thiên nhiên nghiêm trọng, liệu có dẫn đến những hậu quả như ngày hôm nay. Đừng vì lòng tham, lợi ích nhất thời của một vài con người mà ảnh hưởng đến biết bao người vô tội hoặc cả thế hệ tương lai!